Ülkemiz, köklü tarihi, dinamik genç nüfusu ve stratejik coğrafi konumuyla sadece ekonomik ve siyasi alanda değil, aynı zamanda eğitim alanında da bölgesinin parlayan yıldızı olma potansiyelini taşımaktadır. Son yirmi yılda eğitime erişimde önemli adımlar atılarak okullaşma oranları çok iyi bir seviyeye taşınmış durumdadır. Ancak aynı başarıyı, önceki yazılarımızın odak noktasını oluşturan eğitimde kalite hususunda ne yazık ki göremiyoruz.
Yine de eğitimimizi uluslararası standartlara ulaştırarak Türkiye'yi bölgesel bir "eğitim merkezi" haline getirme hedefi, önümüzde duran gerçekçi bir dönüşüm fırsatıdır. Bu dönüşüm, yalnızca ülkemizin kalkınması için değil, aynı zamanda gönül coğrafyamızdaki öğrencilere cazip bir seçenek sunmak ve bir diplomatik ve ekonomik güç alanı oluşturmak için de hayati önem taşımaktadır.
PISA Sonuçları Alarm Veriyor: Kaliteyi Yükseltme Zorunluluğu
Eğitimde küresel merkez olmanın yolu, nicelikten çok nitelikten geçer. Türkiye, özellikle OECD'nin PISA ve benzeri uluslararası öğrenci değerlendirme programlarında elde ettiği sonuçları ciddi bir şekilde analiz etmeli ve temel becerilerin (okuma, matematik, fen) gelişimine odaklanmalıdır.
Şimdiye kadar yapılan değerlendirmelerin sadece sıralama ve yerleştirme amaçlı kullanıldığı ortadadır. Oysa asıl hedef, mevcut sistemin hangi becerileri kazandırmakta yetersiz kaldığını göstermek olmalıdır. Eğitim kalitesi, ancak bu tespitler neticesinde yükselecektir.
Bu noktada, eğitimin kalitesini yükseltebilmek için sistemin temel direklerine odaklanmak şarttır:
Öğretmen Nitelikleri: Bir eğitim sisteminin kalitesi, öğretmenlerinin kalitesini geçemez. Öğretmen yetiştirme, seçme, sürekli mesleki gelişim ve kariyer sistemi, uluslararası düzeyde rekabet edebilir hale getirilmelidir.
Müfredat Güncellenmesi: Müfredat, 21. yüzyıl becerilerine odaklanmalı; eleştirel düşünme, problem çözme ve yaratıcılığı teşvik etmelidir. Ezberden uzaklaşılarak öğrencilerin bilgiyi kullanma ve dönüştürme yetenekleri ön plana çıkarılmalıdır.
Fırsat Eşitliği: Kaliteli eğitime erişim, bölgesel bir sorun olmaktan çıkarılmalıdır. Eğitim politikalarının eşitsizlikleri azaltmaya yönelik yeniden yapılandırılması, uzun vadede toplumsal kalkınmanın temelini oluşturacaktır.
Hedef: Küresel Türk Eğitim Markası ve Eğitim İhracatı
Türkiye'nin öncelikle bölgesel, sonra da küresel bir eğitim merkezi olma vizyonu, sadece ulusal başarılarla sınırlı kalmamalıdır. Üniversitelerin uluslararası tanınırlığı ve çekiciliği artırılmalıdır ki çevre ülkelerden (Balkanlar, Ortadoğu, Kafkasya, Orta Asya) gelen öğrenciler Türkiye'yi tercih etsin.
Eğitim ihracatını stratejik bir politika olarak benimsemeliyiz. Türkiye, özellikle yükseköğretimde hedef coğrafyalardaki öğrencilere yönelik cazip burs ve öğrenim paketleri sunmalıdır. Ayrıca uluslararası akreditasyon süreçleri hızlandırılmalı ve mezuniyet sonrası kariyer imkanları güçlendirilmelidir. Sadece örgün eğitim değil, yaşam boyu öğrenme merkezleri de aktif hale getirilerek her yaştan bireye yönelik mesleki gelişim ve kişisel ilgi kursları sunulmalıdır.
Sonuç: Siyaset Üstü Ulusal Strateji Şart
Türkiye, eğitimde erişim sorununu çözerek büyük bir eşiği aştı. Şimdi odağını tamamen kaliteye kaydırmalıdır. Eğitim sistemindeki dönüşümlerin izlenmesi ve değerlendirilmesi için kurulan birimler etkin bir şekilde çalıştırılmalı ve siyaset üstü, uzun vadeli ulusal bir eğitim stratejisi hayata geçirilmelidir.
Eğitim, bir ülkenin geleceğine yapılan en büyük yatırımdır. Eğer Türkiye öğretmenini güçlendirir, müfredatını günceller, fırsat eşitliğini tam anlamıyla sağlar ve üniversitelerini uluslararası rekabete hazırlarsa bölgesinde bir eğitim merkezi, bir bilgi ve yetenek mıknatısı olma hedefini rahatlıkla gerçekleştirebilir. Eğitimde kalite hamlesi başlatılmadan diğer hiçbir kalkınma hedefi sürdürülebilir olmayacaktır. Bu hamle, aynı zamanda bölgesel ve küresel barış, iş birliği ve kültürel etkileşim için de güçlü bir köprü olacaktır.
Karşılaştırmalı Veriler: İngiltere ve Türkiye
Son olarak, yazımıza konu olan uluslararasılaşma ve akabinde eğitim ihracı hedefinin öneminin daha iyi anlaşılabilmesi için İngiltere ve Türkiye verilerine göz atmakta fayda vardır. Küresel bir üniversite ve akademik program arama platformu olan Erudera verilerine göre, uluslararası öğrenciler çeşitli nedenlerle daha çok İngiltere'yi bir eğitim ülkesi olarak seçmektedirler. Eğitim ihracı yoluyla bir ülkenin hem diplomatik hem de ekonomik olarak güç kazanmasına iyi bir örnek teşkil eden İngiltere'nin durumu incelendiğinde görülecektir ki eğitim, tabiri caizse bir "bacasız sanayi" konumunda ülkenin gücüne güç katmaktadır.
İngiltere'deki Uluslararası Öğrenci Sayıları:
Lisans düzeyinde yükseköğrenime kayıtlı toplam AB öğrencisi sayısı: 86.430
Lisansüstü düzeyde kayıtlı AB öğrencisi sayısı: 33.715
AB dışından lisans öğrencisi sayısı: 221.040
AB dışından lisansüstü öğrenci sayısı: 338.790
Toplam uluslararası öğrenci sayısı: 679.970
İngiltere'de eğitim ücreti için ödenen miktar, program ve branşlara göre değişmekte olup 10.000 sterlin ile 68.000 sterlin arasında değişmektedir.
Türkiye'deki Durum:
YÖK kaynaklarına göre 2024 yılında Türkiye'de toplam uluslararası öğrenci sayısı 338.161'dir. Bu öğrencilerin bir kısmı burslu olmak üzere, eğitim ücreti olarak ödedikleri harç miktarı yüksek lisans için 40.000 TL, doktora programı için ise 50.000 TL'dir.
Bu karşılaştırma, eğitim ihracatının ekonomik boyutunu net bir şekilde ortaya koymaktadır. Türkiye'nin bu alanda potansiyelini gerçekleştirmesi için kalite odaklı bir dönüşüm kaçınılmazdır.
