Türk yükseköğretimi, nitelik odaklı bir dönüşüm arayışını on yıllardır sürdürüyor. Yapılan değişiklikler ve reform girişimleri henüz arzu edilen seviyeyi yakalayamamış durumda. Son günlerde ise tartışmaların odağında lisans eğitiminin süresi yer alıyor. YÖK'ün bu konuda başlattığı çalışmalar ve yazılı basında yer alan değerlendirmeler, konunun güncelliğini koruduğunu gösteriyor.
Sürekli Değişimin Yarattığı Güven Sorunu
Daha önceki yazılarımızda da vurguladığımız gibi, sisteme sürekli kısmi müdahalelerde bulunmak, üniversiteye ve akademiye karşı ciddi bir güvensizlik yaratıyor. Üstelik bu tür düzenlemelerle çözülmesi beklenen sorunların önemli bir kısmı, bugünden yarına çözülebilecek konular değil. Asıl amaç, Türk yükseköğretimini uluslararası arenada rekabet edebilir hale getirmek ve araştırmalarda niteliği artırmak olmalı. Bu hedefe ulaşmak için ise uzun vadeli stratejik planlara ihtiyaç var.
Milli Bir Üniversite Modeli Gerekli
Önerilerimizin temelinde, kendimize özgü bir milli üniversite modeli arayışı yatıyor. Bu model, Türk toplumunun değerlerine saygılı,evrensel bilimsel standartlarda olmalı ve farklı düşüncelere de açık bir ortam.Türkiye'nin gerçek ihtiyaçlarına çözüm üretmelive liyakate dayalı bir yapıya sahip olmalı. Bu bağlamda lisans eğitiminin üç yıla indirilmesi ve her bir yılın üç sömestrden oluşması önerisi, avantajları ve zorlukları açısından kapsamlı bir değerlendirmeyi hak ediyor. Örneğin: Bu yeni sistem hızlı değişen iş gücü ihtiyaçlarına ne şekilde cevap verebilir? Ya da mezuniyet süresini kısaltarak, son yıllarda hızlı bir artış gösteren lise mezunlarının beyin göçüengellenebilirmi?
İngiltere Örneği: Sandviç Kurs Modeli
İngiltere'de lisans eğitimi genellikle üç yıl sürer. Bunun temel nedeni, öğrencilerin doğrudan uzmanlık alanlarına odaklanması. Amerikan ya da Türk sistemlerinin aksine, genel kültür dersleri yerine ilk günden itibaren seçilen bölüme ait çekirdek dersler işlenir. Eğitim yılı genellikle Eylül veya Ekim'de başlar ve öğrenciler mezuniyet için toplam 360 kredi (yılda 120 kredi) tamamlamak zorundadır. Bu kredilendirme sisteminde İngiltere'deki 120 kredi, Türkiye'deki 60 AKTS'ye karşılık gelir.
İngiliz sisteminin en karakteristik özelliklerinden biri "Sandwich Course" yapısıdır. Bu model, teorik eğitimi pratik iş deneyimiyle birleştiren etkili bir yaklaşım sunuyor. Normal lisans programı üç yıl sürerken, Sandviç modelinde bu süre dört yıla çıkıyor. "Sandviç" adını, iki akademik yılın arasına tam zamanlı bir çalışma yılının yerleştirilmesinden alıyor. Öğrenciler genellikle ikinci ve üçüncü yıl arasında 9-12 ay süren, akademik olarak derecelendirilen bir mesleki eğitim alıyorlar.
Ölçme ve değerlendirme yöntemi de dikkat çekici. Öğrencinin başarısı sadece sınavlarla değil, yıl boyunca yapılan projeler, makaleler, ödevler ve laboratuvar çalışmalarıyla bütüncül bir şekilde değerlendiriliyor.
Asıl Sorun: Lise Eğitiminin Kalitesi
İngiltere'deki bu sistemin başarısının arkasında önemli bir gerçek var: Öğrenciler, ortaokul ve lise dönemlerinden aldıkları sağlam eğitimle üniversiteye hazır geliyorlar. Üniversite eğitiminin nasıl olması gerektiği, müfredatın içeriği ve süresine dair tartışmalar aslında esas meseleyi atlıyor. Asıl mesele, lise eğitiminin kalitesinin artırılması olmalı.
Hala üniversitelerimizde yabancı dil, akademik araştırma ve bazı bilimlere giriş gibi derslerin verilmesi, öğrencilerin önceki eğitim kademelerinden yetersiz gelmelerinden kaynaklanıyor. İngiltere'de lise döneminden yeterli donanımla gelen öğrenciler, tamamen uzmanlık alanına yoğunlaşmış bir eğitim alıyorlar. Bu da hem süreyi üç yıla indiriyor hem de mezunların iş hayatına daha hazır başlamasını sağlıyor.
Türkiye'nin Gerçekleri
Ülkemizdeki üniversite eğitimi, bilimsel altyapısı, müfredatı ve akademik kadrosuyla tamamen farklı bir görünüme sahip. Örneğin öğretim üyesi yapılandırması hala hem ders veren hem de araştırmacı olarak şekillendirilmiş durumda. Oysa bu sınıflandırmanın bir an önce "Araştırmacı" ve "Öğretici" olarak ayrıştırılması gerekiyor.
Birçok üniversitemizde modern kampüs olanakları, derslikler, kütüphaneler, laboratuvarlar ve dijital kaynaklar istenilen düzeyde değil. Bu eksikliklerin tamamlanmaya çalışıldığı bir ortamda üniversite süresinin üç yıla indirilmesinin, akademik camiada nitelikli üniversite hedefine katkı sunmayacağı kanaati oldukça yaygın.
Sonuç: Özgün Bir Model İnşa Etmeliyiz
Türk yükseköğretiminin nitelik odaklı bir dönüşüme kavuşması hepimizin ortak hedefi. Bu hedefe ulaşmak için Türkiye'nin tarihsel birikimini modern bilimsel yöntemlerle harmanlayan, kendimize has özgün bir yapı kurmalıyız. Bu yapı, Türkiye'nin gerçek sorunlarına odaklanmalı ve yapılan araştırmalar sadece teorik kalmayıp mutlaka uygulamaya dönüşmeli.
Model, yerel sanayi ve tarımla iş birliği içinde olmalı ve yetkinlikleri öne çıkarabilmeli. Mesleki eğitimi önceleyen bir yaklaşımla, yayın kalitesi, patent, toplumsal etki gibi somut kriterler esas alınmalı. Staj, proje tabanlı öğrenme ve girişimcilik destekleriyle mezunların işgücü piyasasına hazır hale gelmesi sağlanmalı. Ancak böyle bütüncül bir yaklaşımla üniversite-sanayi iş birliği kuvvetlendirilebilir ve gerçek anlamda nitelikli bir yükseköğretim sistemi inşa edilebilir.
Süre tartışmasından önce, kaliteyi belirleyen temel unsurları güçlendirmeliyiz. Aksi takdirde, sadece süre kısaltması yaparak nitelikli mezunlar yetiştirmemiz mümkün olmayacaktır.
Türk yükseköğretiminin nitelik odaklı bir dönüşüme kavuşması dileğiyle, hepinize sağlık, huzur ve başarı dolu günler diliyorum.
Teşekkürler
Kiymetli hocamiza basarilar dilerim . Saygilar sunarim .