Samsun’da bazı mekânlar vardır; adres değildir yalnızca, hatıradır. Site Camii ve etrafındaki çay ocakları da tam olarak böyledir. Bir caminin çevresinde şekillenen bu küçük dünya, yıllardır sadece ibadetle değil; sözle, sohbetle, çayla ve hatırlamayla ayakta durur.
Site Camii’nin avlusuna doğru yürürken, taşın ve betonun arasından yükselen tanıdık bir ses karşılar insanı: ince belli bardakların kaşığa değen tınısı. O ses, burada günün saatini değil, gündemin nabzını tutar. Maç burada izlenir, siyaset burada konuşulur, memleket meseleleri burada tartılır. Kimi zaman hararetli, kimi zaman sükûnetli… Ama her zaman sahici.
Bu çay ocakları, Samsun’un gayriresmî meclisidir adeta. Resmî kürsülerden çok daha dürüst, çok daha filtresiz bir söz dolaşır masalar arasında. Bir bardak çayla başlayan sohbet, bazen ülkenin gidişatına uzanır; bazen bir dostun derdine, bazen de eski bir hatıraya. Burada insanlar birbirini tanır; kim nereden gelir, hangi ocaktan yetişmiştir, hangi davaya gönül vermiştir… Hepsi bilinir.
Site Camii’nin alt katında yer alan dini yayınlar ve hediyelik eşya satan dükkânlar ise bu mekâna ayrı bir ruh katar. Tesbihler, kitaplar, tablolar… Sadece ticaret değil, bir dünya görüşünün sessiz dili gibidir hepsi. Alışverişten çok, bir duruşun devamıdır bu dükkânlar. Bu yüzden burası, özellikle milliyetçi ve muhafazakâr çevrelerin kendini yakın hissettiği bir yer hâline gelmiştir.Çünkü Site Camii çevresi, sadece bir mekân değil; bir aidiyet alanıdır.
Bu aidiyetin değişmeyen adreslerinden biri de Can Çay Evi’dir. Yıllardır aynı yerde, aynı tevazu ile… Ne çok maç izlemiştir duvarları, ne çok tartışmaya şahit olmuştur masaları. Kazanan sevinci de burada yaşanır, kaybedenin sükûtu da. Can Çay Evi, esnaflıktan öte bir şeydir; sürekliliğin, istikrarın ve “yerinde durmanın” sembolüdür. Samsun’da her şey değişirken, bazı şeylerin değişmemesi gerektiğini hatırlatır insana.
Bugün modern kafeler, yüksek sandalyeler, yabancı isimler çoğalıyor şehirde. Ama Site Camii’nin gölgesindeki çay ocaklarında hâlâ dostlarla birlikte oturulur, göz göze konuşulur. Telefonlar masaya konur ama sohbetin önüne geçmez. Çünkü burada asıl olan çay değil, çayın etrafında kurulan bağdır.
Site Camii ve çevresi, Samsun’un sessiz hafızasıdır. Ne zaman yolunuz düşse, bir çay söyleyin. Belki bir maça denk gelirsiniz, belki hararetli bir siyasi tartışmaya… Ama mutlaka şunu hissedersiniz:
Bazı mekânlar şehirde durmaz; şehri tutar.
