Bir zamanlar distopya dediğimiz şey, geleceğe dair bir uyarıydı. Bugün ise daha çok gündelik hayatın tarifine benziyor. George Orwell’in1984’ü ile AldousHuxley’ninCesur Yeni Dünya’sı, artık raflarda duran iki roman olmaktan ziyade; yaşadığımız dünyanın iki tamamlayıcı yüzünü anlatan metinlere dönüşmüş durumda.
Günümüz insanı, Orwell’in korktuğu gibi tamamen susturulmuş değil; ama Huxley’nin öngördüğü şekilde fazlasıyla meşgul. Sürekli konuşuyor, paylaşıyor, tüketiyor. Ancak bu yoğunluk, düşünmeyi derinleştirmiyor; aksine yüzeyselleştiriyor. Bilgiye ulaşmak hiç bu kadar kolay olmamıştı, fakat anlam üretmek hiç bu kadar zor olmamıştı.
Gözetim artık kaba ve görünür değil. Büyük Birader’in sert bakışları yerini algoritmalara bıraktı. Ne izlediğimiz, ne okuduğumuz, neyi beğendiğimiz sessizce kaydediliyor. Üstelik buna itiraz etmiyoruz; çünkü karşılığında hız, konfor ve eğlence sunuluyor. Gözetlenmek, korkulacak bir durum olmaktan çıkıp, alışılan bir hâle geliyor.
1984’te gerçek, zorla değiştirilirdi. Bugün ise gerçek, çoğu zaman görünmez hâle geliyor. Yalanın bastırılması gerekmiyor; doğru olanın duyulması yeterince zor. Bilgi bolluğu, hakikati güçlendirmiyor; aksine onu kalabalıkta kaybettiriyor. Huxley’nin dünyasında olduğu gibi, kimse gerçeği yasaklamıyor; fakat onunla ilgilenmememiz sağlanıyor.
Toplumsal ilişkiler de bu dönüşümden payını alıyor. İnsanlar daha çok bağlantıya sahip; ama daha az bağ kuruyor. Kalabalıklar büyüyor, yalnızlık derinleşiyor. Herkes birbirini izliyor; fakat kimse gerçekten görmüyor. Bu hâl, ne tam olarak Orwell’in korku toplumuna ne de Huxley’nin haz toplumuna benziyor; ikisinin arasında salınan tuhaf bir dengeye işaret ediyor.
Belki de en çarpıcı olan, itirazın bile sistemin bir parçası hâline gelmesi. Eleştiri hızla tüketiliyor, muhalefet eğlenceye dönüşüyor, tepki geçici bir paylaşım olarak kalıyor. 1984’ün isyanı bastırılırdı; bugün ise dikkat dağınıklığında eriyor.
Bu yüzden artık soru, “Bizi kim yönetiyor?” değil. Asıl soru, “Biz neye alışıyoruz?” Alışkanlıklar, korkudan daha kalıcıdır. Çünkü korku insanı uyandırır; alışkanlık ise uyutur.
Orwell bizi baskıya karşı uyarmıştı. Huxley ise konfora karşı. Bugünün dünyasında her ikisinin de haklı çıktığı bir yerde duruyoruz. Gözetlenirken eğleniyor, eğlenirken unutuyoruz. Ve belki de en tehlikelisi şu: Bütün bunlar olurken, hâlâ özgür olduğumuzu düşünüyoruz.
