“Zamanı iyi değerlendirmek” modern şehir hayatının en sık tekrarlanan öğütlerinden biri. Takvimler, saatler, uygulamalar ve bildirimlerle kuşatılmış kent insanı için zaman; çoğu zaman yaşanan bir şey olmaktan çıkıp, yönetilmesi gereken bir kaynağa dönüşüyor. Oysa bu anlayış, her zaman böyle değildi.
Geleneksel hayat düzeninde zaman, hızla değil; ritimle ölçülürdü. Sabah ezanı, güne başlama vaktini; akşam ezanı dinlenmenin zamanını hatırlatırdı. Zaman, saatle değil; ihtiyaçla, mevsimle ve toplulukla birlikte akardı. Bir işin “ne zaman biteceği” kadar, “nasıl yapılacağı” da önemliydi. Acele, verimlilik değil; çoğu zaman bereketsizlik olarak görülürdü.
Kentleşmeyle birlikte zaman, ortak bir tecrübe olmaktan çıkıp bireysel bir sorumluluğa dönüştü. Şehirde zaman kaybetmek, neredeyse ahlaki bir kusur gibi algılanıyor. Bir yerde durmak, beklemek, oyalanmak; “boşa geçen vakit” olarak etiketleniyor. Oysa geleneksel hayatta sohbet, beklemek ve birlikte vakit geçirmek; zamanın ziyanı değil, kendisiydi.
Modern şehir insanı için “zamanı değerlendirmek”, çoğu zaman daha çok iş yapmak, daha fazla yetişmek ve daha az durmak anlamına geliyor. Aynı anda yemek yemek, mesajlaşmak, bir şeyler izlemek ve bir sonraki randevuyu planlamak, başarı göstergesi sayılıyor. Zaman dolu; fakat dikkat parçalı. Gün bitiyor ama günün ne zaman yaşandığı belirsizleşiyor.
Kentte zaman, mekândan da kopmuş durumda. Ulaşım, kuyruklar, trafik ve ekranlar; zamanı ölçülebilir ama hissedilemez hâle getiriyor. Saatler geçiyor, fakat yaşanan anlar birikmiyor. Geleneksel hayatta zaman, hafıza üretirdi; modern hayatta ise çoğu zaman yalnızca yorgunluk.
Eskiden bir gün, bir hatırayla anılırdı: bir misafirlik, bir düğün, bir uzun sohbet… Bugün günler, yapılacaklar listesiyle hatırlanıyor. Bitirilen işler var; fakat tamamlanan hikâyeler yok.
Belki de mesele, zamanı daha iyi kullanmak değil; zamanı yeniden anlamlandırmak. Kent hayatının hızı içinde, zamanı “doldurmak” yerine “yaşamak” mümkün mü? Beklemek, konuşmak, susmak ve durmak; hâlâ zamanın bir parçası sayılabilir mi?
Zamanı değerlendirmek, belki de her dakikayı üretken kılmak değil; bazı anları hatırlanmaya değer hâle getirmektir. Şehir bize sürekli koşmayı öğretiyor. Oysa bazen durmak, zamanla yeniden tanışmanın tek yoludur.
