Samsun’da Ramazan, sadece oruçla değil; fırınlarla başlar. Bu şehirde Ramazan’ın geldiğini takvimden önce, sabah erken saatlerde fırın kapılarında biriken hareketlilik haber verir. Un çuvalları açılır, hamurlar yoğrulur, yumurtalar kırılır. İşte Samsun’a özgü Ramazan hafızası tam da bu noktada başlar.
Ramazan pidesi, Samsun’da yalnızca iftar sofrasının ekmeği değildir. Pide, beklemenin, sabrın ve çocukluk telaşının simgesidir. Fırın önlerinde oluşan kuyruklarda, elinde para sıkıca tutulan çocuklar vardır. Eve varmadan koparılan sıcak bir parça, çoğu zaman pidelerin kaderidir. Ezanla yarışan adımlar, Ramazan akşamlarının ortak ritmidir.
Ama Samsun’da Ramazan’ı diğer şehirlerden ayıran asıl detay, Atomdur. Ramazan Atomu, evde yapılan bir tatlıdan çok; fırın kültürünün ürettiği yerel bir lezzettir. Yıl boyunca pide ve çörek için kullanılan yumurtaların akları biriktirilir. İsraf edilmez. Özellikle Ramazan aylarında ya da belirli günlerde, bu yumurta akları şekerle çırpılır, kıvam alır ve Atom yapılır. Hafif, beyaz, içi biraz sakızımsı ve ağızda hızla eriyen bir tatlıdır; adını da belki bu “hafif ama çarpıcı” etkisinden alır.
Atom, Samsun’da Ramazan’ın sessiz ikramıdır. Vitrinlerde bağırmaz, büyük tepsilerde sergilenmez. Fırına aşina olanların bildiği, sorulunca verilen bir tattır. Çocuklar için ise Ramazan’ın en büyük ödüllerinden biridir. Pide almaya gönderilen bir çocuğun eve Atom’la dönmesi, akşamın sevinç sebebidir. O tatlı, yalnızca şeker değildir; Ramazan’ın emeğe ve paylaşmaya dayalı ruhunun ürünüdür.
Çocuklukta Ramazan, Samsun sokaklarında daha uzun yaşanırdı. İftar öncesi oyunlar yarım bırakılır, top kenara konur. Mahallelerde bir sessizlik çökerdi iftara doğru. Sonra ezanla birlikte, evlerden aynı anda kaşık sesleri yükselirdi. Şehir sanki tek bir sofraya otururdu.
Teravihler, çocuk hafızasında ayrı bir yere sahiptir. Büyüklerin yanında saf tutmak, namaz sonrası cami avlusunda koşturmak, bazen bir Atom, bazen bir şekerle ödüllendirilmek… Samsun’da teravih, çocuklar için sadece ibadet değil; şehirle tanışmanın ilk adımıdır.
Sahur vaktiyse Ramazan’ın en mahrem anıdır. Davul sesiyle uyanılan geceler, yarım açık gözlerle kurulan sofralar… Çocuklar için sahur, büyüklerin dünyasına kısa bir misafirliktir. Uyanık kalabilmek başlı başına bir başarıdır.
Bugün Samsun’da Ramazan değişti. Fırın önlerindeki kuyruklar kısaldı, Atom her yerde bulunur olmaktan çıktı. Ama o tat hâlâ hafızalarda. Çünkü Atom, sadece bir Ramazan tatlısı değil; israf etmeyen bir kültürün, emeği ziyan etmeyen bir anlayışın hatırasıdır.
Ramazan bittiğinde pide kokusu dağılır, fırınlar eski ritmine döner. Ama Atom’un hikâyesi, Samsun’da Ramazan’ı bilenlerin zihninde kalır. Çünkü bu şehirde Ramazan, yalnızca oruçla değil; fırınlardan yükselen hafıza ile tutulur.
