Kahramanmaraş merkezli meydana gelen 7.7 ve 7.6 büyüklüğündeki depremler 10 ilde geniş çaplı yıkıma neden oldu. Yaşanan can kayıpları ve ağır hasarın ardından kamuoyunda deprem vergisi olarak bilinen Özel İletişim Vergisi’ne dair araştırmalar hız kazandı. Vatandaşlar, deprem vergisi nedir ve deprem vergisi ne kadar toplandı sorularına yanıt arıyor.
Deprem Vergisinin Ortaya Çıkışı ve Mevzuattaki Yeri
Yaygın adıyla deprem vergisi, resmi adıyla Özel İletişim Vergisi, 17 binden fazla kişinin hayatını kaybettiği 1999 Gölcük depreminin ardından yürürlüğe girdi. Dönemin Bülent Ecevit hükümeti tarafından Kasım 1999'da çıkarılan 4481 sayılı yasa ile geçici bir önlem olarak başlatılan bu vergi; kablo TV, mobil aramalar ve mesajlaşma gibi iletişim hizmetlerini kapsıyordu. İlk aşamada gelir, taşıt, emlak ve özel işlemler üzerinden de alınan ek vergilerin büyük çoğunluğu 2003 yılında kaldırılırken, Özel İletişim Vergisi kalıcı hale getirildi.
Vergi Oranları ve Toplanan Miktarlar
Özel haberleşme hizmetleri için başlangıçta %7,5 olarak uygulanan vergi oranı, 2021 yılında yayımlanan kararname ile %10 seviyesine yükseltildi. Resmi verilere göre, uygulamanın başladığı tarihten bu yana ilgili vergiden yaklaşık 85 milyar TL kaynak elde edildi. Bu kaynağın temel kullanım amacı, telekomünikasyon altyapısını ve yapı stokunu depreme karşı dayanıklı hale getirmek olarak tanımlandı.
Afet Yönetimi ve Lojistik Çalışmalar
Hükümet verilerinde, deprem vergisi kapsamında elde edilen gelirlerin bir kısmıyla Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) bünyesinde lojistik ağlar kurulduğu belirtiliyor. Afet yönetimi stratejisi doğrultusunda 25 ilde ana lojistik merkezler, 65 ilde ise afet sonrası ihtiyaç duyulacak malzemelerin depolanması için ilave merkezler oluşturuldu. 2012 yılında ise binaların depreme karşı güçlendirilmesini hedefleyen yeni bir eylem planı kamuoyuna duyuruldu.
Siyasi tartışmalarda ise ana muhalefet partisi, toplanan verginin konutların depreme dayanıklı hale getirilmesinden ziyade farklı inşaat projelerine aktarıldığını öne sürüyor. 2011 yılında dönemin yetkilileri tarafından yapılan açıklamalarda, bu kaynakların ulaşım ve tarım projeleri gibi çeşitli kamu yatırımlarında da kullanıldığı ifade edilmişti.
Son Durum ve Tahliyeler
Kahramanmaraş depremleri sonrası bölgedeki çalışmalar devam ederken can kaybı 31 bin 643 olarak açıklandı. AFAD verilerine göre ana depremlerin ardından 2 bin 724 artçı sarsıntı kaydedilirken, bölgeden diğer illere tahliye edilen afetzede sayısı 158 bin 165’e ulaştı.
