Bir dönem Silikon Vadisi’nin en parlak girişimcisi olarak lanse edilen, biyoteknoloji dünyasında devrim yaratma iddiasıyla milyarder olan ve "kendi servetini yaratan en genç kadın" unvanını taşıyan Elizabeth Holmes’ün düşüş hikayesi cezaevi kapısında noktalandı. Kan testi teknolojisinde çığır açtığı iddia edilen Theranos şirketinin kurucusu olan 39 yaşındaki Holmes, yatırımcıları yüz milyonlarca dolar dolandırmaktan çarptırıldığı 11 yıllık hapis cezasını çekmek üzere Teksas eyaletindeki federal cezaevine resmen teslim oldu.
Biyoteknoloji dünyasını sarsan tarihi dolandırıcılık skandalının mimarı Elizabeth Holmes, uzun süren yasal mücadelelerin ve kefaletle serbest kalma taleplerinin reddedilmesinin ardından adli makamlara boyun eğdi. Teksas'ın Bryan kentinde bulunan, asgari güvenlikli kadın mahkumların kaldığı federal cezaevi tesisine salı günü giriş yapan Holmes'ün kurumsal mahkumiyet kaydı Federal Hapishane Bürosu tarafından onaylandı.
Silikon Vadisi'nde Zirveden Cezaevi Koğuşuna Uzanan Yol
Theranos şirketiyle tıp dünyasında "tek bir damla kanla" yüzlerce laboratuvar testini dakikalar içinde yapabildiğini öne süren Holmes, medya devi Rupert Murdoch ve eski ABD Hazine Bakanı George Shultz gibi küresel elitleri kurduğu sisteme hayran bırakmıştı. Şirket değerlemesi bir dönem 9 milyar doları aşarken, Holmes da milyarderler listesinin en genç yıldızı konumundaydı. Ancak 2015 yılında Wall Street Journal (WSJ) gazetesinin ödüllü bir araştırma haberiyle, bu teknolojinin aslında hiçbir zaman çalışmadığı, testlerin gizlice ticari rakip firmaların makinelerinde yapıldığı gerçeği ifşa oldu. Bu büyük fiyaskonun ardından Theranos 2018'de resmen battı.
Saatliği 12 Sentlik Mahkumiyet İşçiliği ve Milyon Dolarlık Tazminat Hükmü
Federal mahkeme tarafından dört ayrı dolandırıcılık ve komplo suçundan suçlu bulunan Holmes'ü cezaevinde lüks yaşamından çok uzak, sert bir finansal gerçeklik bekliyor. BBC'nin cezaevi iç tüzük kaynaklarına dayandırdığı verilere göre; eski milyarder kadın cezaevindeki diğer mahkumlarla eşit şartlarda, mutfak, temizlik veya lojistik birimlerde saatlik 12 sent ile 1.15 dolar arasında değişen sembolik ücretlerle çalışmak zorunda kalacak.
Holmes'ün cezaevinde çalışarak elde edeceği bu gelirlerin neredeyse tamamı, federal yargıcın hükmettiği devasa borç havuzuna aktarılacak. Mahkeme, Elizabeth Holmes ve şirketteki eski ortağı/eski sevgilisi Ramesh "Sunny" Balwani'nin, kandırdıkları mağdur yatırımcılara toplamda 452 milyon dolar zorunlu tazminat (restitüsyon) ödemesi gerektiğine hükmetmişti. Balwani de aynı dava kapsamında suçlu bulunarak Kaliforniya’da 13 yıllık hapis cezasını çekmek üzere daha önce cezaevine girmişti.
"Önce Vaat Et, Sonra Gerçekleştir" Kültürünün Sonu
Theranos davasının küresel kamuoyundaki yansıması, teknoloji dünyasında yıllardır kök salmış olan "fake it till you make it" (başarana kadar numara yap) ya da "önce büyük vaat ver, gerçeği arkadan kurarsın" anlayışına vurulan en ağır hukuki darbe olarak yorumlanıyor. Elizabeth Holmes’ün parmaklıklar ardına gönderilmesi, Silikon Vadisi'nde startup ekosistemine para aktaran risk sermayesi (VC) fonlarının artık çok daha şeffaf, denetlenebilir ve bilimsel doğrulamaya dayalı finansal yatırımlar yapması gerektiği yönünde tarihi bir milat kabul ediliyor.
