EKONOMİ - 28 Şubat’tan bu yana ABD, İsrail ve İran hattında tırmanan askeri gerilim, küresel enerji koridoru olan Körfez bölgesinde tansiyonu yükseltti. İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma ihtimali ve yükselen petrol fiyatları karşısında, Türkiye'de akaryakıt fiyatlarındaki artışı dizginlemek amacıyla "eşel mobil" sisteminin yeniden devreye alınması değerlendiriliyor.
Körfez Gerilimi ve Petrol Arzı Riski
Bölgedeki çatışmaların ardından brent petrol fiyatlarında sert yükselişler kaydedildi. Dünyanın en önemli petrol sevkiyat noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’na yönelik kısıtlama sinyalleri, küresel arz güvenliğini tehdit ederken; Türkiye iç piyasasında motorin fiyatlarının 70 TL sınırına yaklaşacağı öngörülüyor. Akaryakıt maliyetlerinin enflasyon üzerindeki baskısını azaltmak için ekonomi yönetimi alternatif modeller üzerinde çalışıyor.
Eşel Mobil Sistemi Nedir, Nasıl Çalışır?
Eşel mobil sistemi, uluslararası petrol fiyatları veya döviz kurlarındaki artışların pompa fiyatlarına yansımasını önlemek amacıyla kullanılan bir maliye politikası aracıdır. Sistem şu şekilde işlemektedir:
Vergi Ayarlaması: Akaryakıtın ham fiyatındaki artış kadar, Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) tutarı indirilir.
Fiyat Sabitleme: Bu sayede vergi öncesi fiyattaki yükseliş, pompadaki satış fiyatına yansıtılmaz ve fiyat sabit tutulur.
Geri Kazanım: Petrol fiyatları düştüğünde ise indirim yapılmak yerine, feragat edilen ÖTV miktarı eski seviyesine getirilene kadar vergi artırılır.
Bloomberg: Hazine Etki Analizi Başlattı
Bloomberg’ün aktardığı bilgilere göre, Hazine ve Maliye Bakanlığı petrol fiyatlarındaki artışın tüketici ve dezenflasyon süreci üzerindeki etkilerini analiz etmeye başladı. Bu hafta tamamlanması beklenen çalışma sonucunda, devletin vergi gelirlerinden feragat ederek fiyat artışlarını üstlenip üstlenmeyeceğine karar verilecek.
Sistem En Son Ne Zaman Uygulandı?
Türkiye'de aktif olarak kullanılan eşel mobil sistemi, 2021 yılının son çeyreğinde döviz kurlarındaki hareketliliğe bağlı olarak kademeli şekilde kaldırılmıştı. 2026 yılındaki mevcut jeopolitik riskler ve enflasyonla mücadele hedefleri doğrultusunda, sistemin geçici olarak tekrar hayata geçirilmesi en güçlü seçenekler arasında yer alıyor.
