İran’da Uzmanlar Meclisi, 28 Şubat’ta düzenlenen ABD-İsrail ortak hava saldırısında hayatını kaybettiği belirtilen dini lider Ali Hamaney’in yerine geçecek yeni ismi belirledi. 88 üyeden oluşan İran Uzmanlar Meclisi, yapılan oylamada 56 yaşındaki Mücteba Hamaney’i İran’ın yeni dini lideri olarak seçti.
Meclis üyesi Hüseyinali Eşkevari, yarı resmi İran ajanslarına yaptığı açıklamada, üyelerin büyük çoğunluğunun yeni lider konusunda mutabakata vardığını belirtti. Eşkevari, “Uzmanlar Meclisi’nin büyük çoğunluğu yeni lider üzerinde uzlaştı. İnşallah Hamaney ismi İran’ın lideri olarak devam edecek” ifadelerini kullandı.
Bu gelişmeyle birlikte İran, **1979’daki İran İslam Devrimi’nden bu yana ikinci kez dini lider değişimine sahne oluyor.
Mücteba Hamaney Kimdir?
Yeni dini lider seçilen Mücteba Hamaney, 8 Eylül 1969’da Meşhed kentinde doğdu. İran’ın ikinci dini lideri Ali Hamaney’in altı çocuğundan biri olan Mücteba Hamaney, uzun yıllar resmi bir görev üstlenmemesine rağmen İran siyasetinde “perde arkasındaki en etkili isimlerden biri” olarak değerlendirildi.
Devlet yönetiminde özellikle babasının en yakın danışmanlarından biri olduğu ve karar alma süreçlerinde önemli rol oynadığı sık sık dile getirildi.
İran-Irak Savaşı ve Devrim Muhafızları Bağlantısı
Mücteba Hamaney’in siyasi etkisinin temelinde güvenlik bürokrasisiyle kurduğu güçlü bağlar bulunuyor. 17 yaşında İran-Irak Savaşı’na katılan Hamaney, İran Devrim Muhafızları bünyesindeki Habib ibn Mezahir Taburu’nda görev yaptı.
Bu dönemin, İran’ın askeri ve güvenlik yapısı içinde güçlü ilişkiler kurmasına katkı sağladığı değerlendiriliyor.
Eğitimini Tahran’da tamamladıktan sonra Şii ilahiyat eğitimi için Kum kentine giden Hamaney, burada önemli dini isimlerden ders aldı.
Siyasi Etkisi ve Tartışmalar
Mücteba Hamaney’in adı ilk kez 2005 cumhurbaşkanlığı seçimleri sırasında geniş şekilde gündeme geldi. Reformist siyasetçi Mehdi Kerrubi, Hamaney’i seçimlere müdahale etmekle suçlamıştı.
2009’daki tartışmalı seçimlerin ardından patlak veren protestolarda da Mücteba Hamaney’in önemli rol oynadığı iddia edildi. Protestolar, daha sonra Yeşil Hareket olarak anılan kitlesel gösterilere dönüşmüştü.
Ayrıca WikiLeaks tarafından yayımlanan bazı diplomatik yazışmalarda mücteba hamaney için “cübbelerin arkasındaki güç” ifadesi kullanılmıştı.
Dini Statü Tartışması
İran’da dini lider olabilmek için üst düzey dini otorite kabul edilen Ayetullah unvanına sahip olmak gerekiyor. Mücteba Hamaney’in ise bugüne kadar orta düzey bir din adamı olduğu biliniyor.
Ancak benzer bir durum daha önce de yaşanmıştı. Babası Ali Hamaney, 1989’da dini lider olduktan sonra kısa sürede Ayetullah unvanına yükseltilmişti. Son günlerde İran medyasında Mücteba Hamaney’den “Ayetullah” olarak söz edilmeye başlanması da dikkat çekiyor.
Yaptırımlar ve Servet İddiaları
ABD Hazine Bakanlığı, 2019 yılında Mücteba Hamaney’e yaptırım uygulamıştı. Açıklamada, resmi bir görevde bulunmamasına rağmen devlet yönetiminde etkili olduğu belirtilmişti.
2026 yılında Bloomberg tarafından yayımlanan bir araştırmada ise Hamaney’in yurtdışında bazı finansal ağlarla bağlantılı olduğu iddiaları gündeme geldi. Bu ağın özellikle Londra ve Dubai’deki gayrimenkullerle ilişkili olduğu öne sürüldü.
Uluslararası Tepkiler
Yeni lider seçimi uluslararası arenada da dikkatle takip ediliyor. Donald Trump daha önce yaptığı açıklamada Mücteba Hamaney’in liderliğini “kabul edilemez” olarak nitelendirmişti.
Israel Katz ise daha sert bir açıklama yaparak İran’daki yeni liderliğe karşı sert mesajlar verdi.
İran’ı Nasıl Bir Dönem Bekliyor?
Uzmanlara göre Mücteba Hamaney’in liderliği, İran’da muhafazakâr çizginin daha da sertleşmesi anlamına gelebilir. Vali Nasr gibi bazı analistler, Devrim Muhafızları’nın devlet içindeki etkisinin daha da artabileceğini değerlendiriyor.
Yeni dönemde İran’ın nükleer programı, bölgesel politikaları ve Batı ile ilişkilerinin nasıl şekilleneceği ise uluslararası kamuoyu tarafından yakından izleniyor.
