Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından 5 Temmuz’da açıklanacak olan enflasyon verileri; milyonlarca kamu görevlisi, memur emeklisi, SGK ve Bağ-Kur emeklisinin yılın ikinci yarısında alacağı maaş refah payı ve zam oranlarını doğrudan belirleyecek. Yaşam maliyetleri ve enflasyonun alım gücü üzerindeki baskısını hafifletmek adına Ankara kulislerinde iki temel makro model tartışılıyor: Oransal (Yüzdelik) Zam ve Seyyanen Zam.
Sosyal dengeyi korumak ve özellikle alt gelir grubundaki kamu personeli ile emeklileri enflasyona karşı korumak amacıyla bu iki formülün bir arada uygulanacağı karma bir paketin devreye alınması bekleniyor.
Yılın ilk 6 aylık dönemine ait tüketici fiyat endeksi (TÜFE) verilerinin netleşmesine sayılı günler kala, memur ve emekli sendikaları ile Çalışma Bakanlığı uzmanları zam senaryoları üzerindeki simülasyonları hızlandırdı. Toplu sözleşme kazanımları ve enflasyon farkının üzerine eklenecek refah payının hangi yöntemle dağıtılacağı, maaş skalasındaki adalet unsuru açısından hayati önem taşıyor.
Seyyanen Zam Ne Demek? Örnek Senaryo Analizi
Arapça kökenli bir kelime olan ve literatürde "eşit miktarda, taban tabana aynı" anlamına gelen seyyanen, ekonomi hukukunda tüm çalışanlara yüzdelik oran gözetmeksizin sabit bir nakdi tutarın yansıtılmasıdır. Oransal zamlarda yüksek maaş alanlar nominal olarak daha fazla gelir artışı elde ederken, seyyanen model alt taban maaşları yukarı çekerek makasın açılmasını engeller.
Farkı iki farklı senaryo üzerinden incelemek gerekirse:
Mevcut Durum:
Ali Bey'in Maaşı: 20.000 TL
Ayşe Hanım'ın Maaşı: 12.000 TL
1. Senaryo: %10 Oransal Zam Uygulanırsa
Ali Bey'in yeni maaşı 22.000 TL olur ve maaşı 2.000 TL artar.
Ayşe Hanım'ın yeni maaşı 13.200 TL olur ve maaşı 1.200 TL artar.
Sonuç: İki personel arasındaki maaş farkı 8.000 TL'den 8.800 TL'ye yükselir ve makas açılır.
2. Senaryo: Herkese Sabit 2.000 TL Seyyanen Zam Uygulanırsa
Ali Bey'in yeni maaşı 22.000 TL olur ve maaşı 2.000 TL artar (Etkisi: %10).
Ayşe Hanım'ın yeni maaşı 14.000 TL olur ve maaşı 2.000 TL artar (Etkisi: %16,6).
Sonuç: Aradaki 8.000 TL'lik mutlak fark sabit kalır. Ayşe Hanım'ın maaşı oransal olarak daha yüksek bir efektif artış yakalar ve alt gelir grubu korunur.
Neden Seyyanen Zam Formülü Tercih Ediliyor?
Hükümetin maliye politikalarında seyyanen unsurlara yer vermesinin arkasında üç temel sosyo-ekonomik gerekçe bulunuyor:
Gelir Dağılımı Adaletsizliğini Sınırlamak: Yüksek maaş alan kamu görevlileri ile asgari sınırda gelir elde eden emekliler arasındaki uçurumun oransal katsayılar nedeniyle kronik olarak büyümesini engellemek.
Enflasyonun Asimetrik Etkisini Azaltmak: Temel gıda, barınma ve enerji enflasyonundan en çok etkilenen alt gelir grubuna doğrudan bir likidite kalkanı sağlamak.
Sosyal Güvenlik Dengesi ve Toplumsal Huzur: Emekli taban aylıkları ile aktif çalışan memur maaşları arasındaki hiyerarşik korelasyonu koruyarak toplumsal refah algısını yukarı taşımak.
Masadaki Hibrit Model: Yüzdelik Zam + Seyyanen Katkı
5 Temmuz günü TÜİK’in haziran ayı verilerini girmesiyle birlikte ilk 6 aylık resmi enflasyon farkı tescillenecek. Bu rakamın üzerine eklenecek refah payı takviminde en güçlü seçenek "Hibrit Model" olarak öne çıkıyor.
Bu modele göre, önce tüm memur ve emeklilere enflasyon farkı oranında bir yüzdelik zam uygulanacak; ardından unvan ve kademe gözetmeksizin tüm personelin bordrosuna taban destek olarak net bir seyyanen tutar eklenecek. Nihai karar, Cumhurbaşkanlığı Kabinesi’nde yapılacak değerlendirmelerin ardından yasa teklifi olarak TBMM’ye sunulacak.
