Uzun yıllardır çözüm bekleyen Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) sorunu için hükümetin nihai adımı atmasına çok az bir zaman kaldı. EYT düzenlemesinin 15 Ocak’ta yürürlüğe girmesi beklenirken, yıllardır mağduriyet yaşayan EYT’liler ile iş dünyası arasında talepler netleşti. EYT konusunda iki tarafın baskısı artarken, SGK’nın mali dengesi ve kıdem tazminatı yükü gibi kritik başlıklar tartışmaların merkezinde yer alıyor.
EYT’liler Ne İstiyor?
EYT’lilerin temel beklentisi, 1999 yılında yürürlüğe giren ve geçmişe dönük hak kaybına yol açan 4447 sayılı yasanın kaldırılması. Buna göre EYT’liler, yaş şartı aranmadan yalnızca sigortalılık süresi ve prim günü koşullarını sağlayarak emekli olmak istiyor. Staj ve çıraklık sürelerinin kapsama dahil edilmemesi ise eleştirilen noktalardan biri. EYT düzenlemesinde 5000 prim günü şartının korunacağı tahmin edilirken, EYT’liler çözümün formül değil adaletli bir düzenleme olması gerektiğini savunuyor.
Emeklilik Yaşı 2048'e Kadar 65’e Yükselecek
1999 öncesi dönemde 18 yaşında sigortalı olarak işe başlayan bir kadın 38, bir erkek ise 43 yaşında emekli olabiliyordu. Ancak getirilen yeni düzenlemelerle emeklilik yaşı kademeli olarak yükseldi. 1 Ekim 2008’de yürürlüğe giren yasa ile SSK’lı çalışanlar için prim günü 7200’e, Bağ-Kur’lular için ise 9000’e çıkarıldı. Bu kademeli artış sonucunda 2048 yılında kadın ve erkek için emeklilik yaşı 65 olacak. EYT sorununu derinleştiren en önemli unsur da bu geçiş sürecinin yarattığı eşitsizlik olarak gösteriliyor.
SGK Dengesi Endişelendiriyor
EYT düzenlemesiyle ilgili en kritik tartışmalardan biri de SGK’nın mali dengesi. SGK verilerine göre 2012’de 7 milyon 891 bin olan emekli sayısı, Mayıs 2022 itibarıyla 10 milyon 780 bine yükseldi. Son 10 yılda emekli sayısı yüzde 37 arttı. Çalışma Bakanı Vedat Bilgin, sürdürülebilir sosyal güvenlik için “en az üç çalışanın bir emekliyi finanse etmesi” gerektiğini belirtmişti. Ancak mevcut tabloda bu oran 1,83 seviyesinde. Yani 20 çalışan varken 11 kişinin emekli maaşı aldığı bir sistem söz konusu.
EYT yasasının ilk aşamada 1,5 milyon, toplamda ise 6–8 milyon kişiyi emekli etmesi bekleniyor. Bu durumun SGK üzerindeki yükü artırması kaçınılmaz görülüyor.
SGK Açığı 88 Milyar Lira
Çalışma Bakanı Vedat Bilgin’in açıklamasına göre SGK’nın 2022 yılı açığı 88 milyar lira. EYT düzenlemesiyle birlikte bütçeye binen yükün daha da artacağı öngörülüyor. En düşük emekli aylığı olan 3.500 lira üzerinden yapılan hesaplamalara göre sadece ilk yılda 146 milyar liraya ihtiyaç duyulacağı belirtiliyor. Uzmanlar, SGK’daki mali yapının EYT sonrası daha kırılgan hale geleceğini ifade ediyor.
İş Dünyası Ne İstiyor?
EYT düzenlemesi yaklaşırken işverenlerin endişeleri de artmış durumda. Kıdem tazminatı maliyetleri ve işgücü kaybı en önemli başlıklar olarak öne çıkıyor. Patronların Çalışma Bakanlığı’na ilettiği değerlendirmelere göre:
Asgari ücret artışına bağlı olarak ödenecek yüksek kıdem tazminatları işletmeler için ciddi finansman yükü oluşturacak.
EYT nedeniyle firmalarda yüzde 20’ye varan işgücü kaybı yaşanacağı öngörülüyor. En büyük kaybın ise 45–55 yaş arası en yetkin çalışanlarda olacağı ifade ediliyor.
Emekli olanların yeniden işe dönmesi durumunda sosyal güvenlik destek primi işletmelerin maliyetini artıracak.
Kayıt dışı çalışmanın artacağı ve işletmelerin nitelikli çalışan bulmakta zorlanacağı belirtiliyor.
İşverenlerin Çözüm Önerileri
İş dünyası, EYT düzenlemesinin yönetilebilir olması için bazı öneriler sundu. Bu öneriler arasında:
Uygulamanın en az 1 yıldır işsiz olanlardan başlatılması,
Emeklilik tarihlerinin yıllara yayılması için kademeli modeller uygulanması,
Kıdem tazminatı yükünün azaltılması için düşük faizli uzun vadeli finansman verilmesi,
Mevcut çalışanlara emeklilik hakkı tanınacaksa en az 8 haftalık ihbar süresi zorunluluğu getirilmesi,
Emekliye ayrılanların yeniden istihdamında destekleyici düzenlemeler yapılması,
Sosyal güvenlik destekleme prim oranlarının düşürülmesi gibi maddeler öne çıkıyor.
EYT düzenlemesine ilişkin tüm bu beklenti ve öneriler, yasanın açıklanmasına günler kala tartışmaların daha da yoğunlaşacağını gösteriyor.
